Анонимно прашање: Ја гледам детската емисија Светот на Биби и ми звучи како Биби чудно да го изговара јазикот – квалитетот на самогласките е чуден и неприроден, исто и на некои согласки. И прозодијата е неправилна, со различно траење на слоговите и чудно акцентирање. Ова делумно личи на вообичаениот говор во детските емисии – променет глас и имитирање детски говор. Но за разлика од други емисии звучи и особено неправилно. Дали сте го забележале ова, и дали воопшто треба да се бара/очекува поточен изговор од Биби?


Прво, фала многу за прашањето – навистина нѐ заинтригира, но ни требаше подолго време да го одговориме бидејќи ниту една од нас ја немаше гледано емисијата! Сакавме да си издвоиме време и внимателно да изгледаме барем епизода-две за да можеме со поголема сигурност да дадеме мислење.

Ги исклучивме епизодите во кои се пее и побаравме такви во кои се зборува, така што овие коментари се врз основа на епизодите „Емотивна гимнастика 1“ (од октомври годинава), „Моите омилени места: Пелистер“ (од јули 2020), „Малата вештерка“ (од јуни 2020) и „Биби бои“ (од февруари 2019).

Сакаме да започнеме со неколку воведни забелешки во однос на емисиите наменети за деца. Прво, мора да кажеме дека се согласуваме со забелешката дека говорот во детстките емисии општо звучи доста чудно и често афектирано. Ова не е така само во македонскиот јазик, туку општо кога им се зборува на деца на кој било јазик. Имено, во рамки на својата образовна функција, емисиите за деца имитираат еден јазичен факт од секојдневниот живот: возрасните зборуваат на еден начин со деца и на друг начин со други возрасни! 

Сите сме забележале дека кога зборуваме особено со помали деца, формата и содржината на кажаното доста се разликува од тоа како зборуваме со други возрасни. Во лингвистиката ова се нарекува говор насочен кон деца (англ. child-directed speech) и многу често се наоѓа и во емисиите за деца. Меѓу другото, се одликува со подолги паузи на невообичаени места, претерано нагласување на одредени зборови, повеќе полнозначни од службени зборови (на пример повеќе именки, глаголи и придавки отколку предлози и сврзници), пократки, прости реченици и слично. Дури и без да ги набројуваме овие особености, инстинктивно ни е јасно дека јазикот во детските серии се разликува од тоа што го користиме во секојдневниот говор.

Да се вратиме конкретно на „Светот на Биби“: за детална анализа и споредба треба внимателно да се провери дали овие и слични особености се поприсутни во неа отколку во други серии, и ова е одличен пример за прашање што сосема легитимно можат да си го постават лингвистите во рамки на некое истражување 😉

Меѓутоа, прашањето е добро поставено: каде е границата меѓу особеностите на говорот насочен кон деца и едноставно неправилна употреба на стандардниот јазик? Изгледа дека е најдобро да се сконцентрираме на различни особености за да се обидеме да одговориме. Бидејќи прашањето се однесува на изговорот, во оваа прилика ќе ги изоставиме другите особености на јазикот на Биби – а и тие се доста интересни!

  • Употребата на акцентски целости во „Светот на Биби“ е сосема правилна и тоа е навистина за пофалба (примери: „Сакаш да се запознаеме со неа?“; „…и ќе дознаваме различни нешта за него.“).
  • Акцентирање и паузи: убаво сте забележале, прозодијата е навистина необична, нагласени се повеќе слогови од тоа што би било вообичаено во неутрален говор и многу од нив исто така траат подолго (пример: „моите омилени места [пауза] во Македонија“)
  • Квалитетот на самогласките и согласките на Биби: ова навистина не е едноставно да се фати без соодветна опрема што објективно може да ги измери акустичките особености на даден звук (ова е уште една идеја за интересно лингвистичко истражување!) Единствено што можеме да кажеме со сигурност е дека самогласките звучат малку потесни од стандардот, но тоа не е ништо необично и веројатно причината за тоа е дека актерката е од Скопје (една од специфичните особини на скопскиот говор е дека самогласките се потесни од оние пропишани според правоговорот).

Без подетална анализа со соодветна опрема тешко можеме да кажеме повеќе, но особеностите што ги наброивме во голема мера се совпаѓаат со карактеристиките на говорот насочен кон деца.

Многу интересен е последниот дел од прашањето, односно каков изговор треба да се бара/очекува од една ваква емисија. Нашиот одговор се концентрира конкретно на македонскиот јазик како јазик на кој не постојат претерано многу вакви содржини: општо земено, би било убаво изговорот да биде стандарден. Меѓутоа, може да се случи автор(к)ите да сакаат намерно да прикажат некој дијалект или пак исечок од разговорниот јазик и ова би било многу интересно и корисно да се види и слушне, особено бидејќи македонските деца често се соочуваат со друг дијалект дури на факултет, односно кога ќе запознаат колеги од други краишта.

Додаток: Ова не беше дел од прашањето, но изгледа дека има цела рубрика „Со Биби на македонски е поубаво“, во која во кратки исечоци Биби претставува „погрешни“ и „точни“ зборови. Во описот на видеата стои дека се работи за македонскиот литературен јазик, но оваа информација недостасува во видеата и во лекциите недостасува контекст во кој би се употребиле зборовите. Поинаку кажано, од видеата се добива впечаток дека на гледачите/децата им се препорачува воопшто да не ги користат зборовите што се оценети како „погрешни“. Ова го истакнуваме бидејќи е важно како тема на која веќе имаме пишувано на блогот. Пристапот кон јазичниот материјал како нешто што може да биде „точно“ или „погрешно“ независно од ситуацијата е нешто што исто така заслужува внимание кога се разгледуваат содржините наменети за деца.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s